Wanneer AI NIET te Gebruiken
Dit is misschien wel het belangrijkste onderdeel van de cursus — weten wanneer AI niet het juiste hulpmiddel is.
INFO
- Tijd: ~15 minuten
- Moeilijkheid: Beginner
- Wat je leert: Kritisch nadenken over de beperkingen van AI en wanneer je het moet vermijden
Wat Komt er aan Bod
- Wanneer Nauwkeurigheid Cruciaal Is - Juridische, medische, financiële beslissingen
- Wanneer Privacy Belangrijk Is - Overwegingen bij gevoelige data
- Wanneer Je Moet Begrijpen - Vermijd het uitbesteden van je denkwerk
- Wanneer Eenvoudige Tools Volstaan - Soms is zoeken beter
- Tekenen van Overafhankelijkheid - Rode vlaggen in je AI-gebruik
- Het Juiste Mentale Model - AI als krachtiger gereedschap, niet als vervanging
Gebruik AI Niet Wanneer...
Nauwkeurigheid Cruciaal Is
Wanneer fouten serieuze gevolgen hebben, vertrouw dan niet alleen op AI.
Situaties met hoge inzet:
- Juridische documenten - Contracten, overeenkomsten, compliance-zaken
- Medische informatie - Symptomen, behandelingen, gezondheidsadvies
- Financiële beslissingen - Beleggingsadvies, belastingadvies, grote aankopen
- Veiligheidszaken - Technische specificaties, veiligheidsprocedures
Waarom dit belangrijk is:
- AI hallucineert met overtuiging (zie Module 1)
- Het kan geen feiten verifiëren of zijn eigen werk controleren
- Fouten op deze gebieden kunnen ernstige gevolgen hebben
Onthoud
AI is een startpunt, geen definitieve autoriteit. Verifieer alles met consequenties bij gezaghebbende bronnen of gekwalificeerde professionals.
Privacy Is Belangrijk
Plak geen gevoelige informatie in AI. Zodra het is ingediend, heb je er geen controle meer over.
Plak nooit:
- Persoonlijke klantgegevens (namen, e-mails, adressen)
- Financiële informatie (rekeningnummers, salarissen)
- Inloggegevens (wachtwoorden, API keys)
- Gezondheidsinformatie
- Alles wat onder een NDA of geheimhoudingsovereenkomst valt
De test: Zou je het prettig vinden als deze informatie in een datalek zou opduiken? Zo niet, plak het dan niet.
Je Moet het Echt Begrijpen
AI gebruiken om begrip over te slaan leidt tot oppervlakkige kennis.
Wanneer je moet vertragen:
- Een nieuwe vaardigheid leren - AI kan het leren versnellen, maar je moet het nog steeds begrijpen
- Belangrijke beslissingen nemen - Je moet je redenering kunnen uitleggen
- Werk waarvoor je verantwoordelijk bent - Als je het niet kunt verdedigen, moet je het niet indienen
Het probleem met het uitbesteden van denkwerk:
- Je kunt geen fouten opvangen in dingen die je niet begrijpt
- Je kunt niet voortbouwen op kennis die je niet hebt
- Je wordt afhankelijk van een tool die fout kan zitten
Betere aanpak: Gebruik AI om concepten uit te leggen, niet alleen om antwoorden te geven. Vraag "Waarom?" na het krijgen van een antwoord. Bouw begrip op, niet alleen output.
Een Eenvoudige Zoekopdracht Volstaat
Soms is AI overdreven. Deze situaties zijn vaak sneller met een simpele Google-zoekopdracht:
| Gebruik Google Wanneer... | Waarom |
|---|---|
| Actueel nieuws | AI heeft een afsluitdatum voor kennis |
| Specifieke feiten | "In welk jaar is X opgericht?" - Google is direct |
| Officiële informatie | Bedrijfswebsites, overheidswebsites |
| Prijzen checken | Realtime prijzen zijn niet de sterkste kant van AI |
| Reviews/meningen | Actuele reviews van echte gebruikers |
Vuistregel: Als je een enkel, verifieerbaar feit nodig hebt, zoek het op. Als je synthese, uitleg of creatie nodig hebt, gebruik dan AI.
Tekenen dat je te Afhankelijk Bent van AI
Toets jezelf aan deze waarschuwingssignalen:
Rode Vlaggen
[ ] Je accepteert output zonder het zorgvuldig te lezen
- Alles wat AI produceert moet worden beoordeeld
[ ] Je kunt niet uitleggen of verdedigen wat AI heeft geschreven
- Als je het zelf niet had kunnen schrijven, wees dan voorzichtig
[ ] Je gebruikt AI om na te denken te vermijden
- AI moet je denken versterken, niet vervangen
[ ] Je zit vast wanneer AI onbruikbare antwoorden geeft
- Je moet andere benaderingen hebben om op terug te vallen
[ ] Je plakt foutmeldingen in AI zonder ze eerst te lezen
- Lees de foutmelding, vraag dan om hulp
[ ] Je hebt al weken niets meer gegoogeld
- Soms is zoeken nog steeds het juiste hulpmiddel
De Zelfcheck
Stel jezelf de volgende vragen:
- Heb ik daadwerkelijk gelezen wat AI heeft geproduceerd?
- Begrijp ik het goed genoeg om het uit te leggen?
- Zou ik een fout kunnen opmerken als die erin zat?
- Ben ik aan het leren, of krijg ik alleen maar output?
Het Juiste Mentale Model
AI is een krachtig gereedschap, geen vervanging voor je oordeelsvermogen.
Een accuboormachine vervangt niet de kennis van waar je moet boren. Het maakt boren sneller en makkelijker - maar je moet nog steeds weten wat je aan het bouwen bent.
Op dezelfde manier vervangt AI niet:
- Jouw oordeel over wat gepast is
- Jouw expertise over je specifieke context
- Jouw verantwoordelijkheid voor de output
- Jouw behoefte om belangrijke feiten te verifiëren
Wat AI Daadwerkelijk Doet
| AI Doet | AI Doet Niet |
|---|---|
| Taken versnellen die je al begrijpt | Domeinexpertise vervangen |
| Startpunten bieden | Nauwkeurigheid garanderen |
| Opties voorstellen | Beslissingen voor je nemen |
| Concepten uitleggen | Verantwoordelijkheid nemen voor resultaten |
Het Partnerschap
Zie AI als een zeer snelle, zeer belezen collega die:
- Veel heeft gelezen maar het zich niet altijd correct herinnert
- Graag wil helpen maar jouw specifieke situatie niet kent
- Snel dingen kan opstellen maar jouw beoordeling nodig heeft
- Begeleid moet worden, niet blindelings vertrouwd
Belangrijkste Inzichten
- Hoge inzet = meer verificatie - Hoe groter de consequenties van de output, hoe meer je moet verifiëren
- Privacy is onomkeerbaar - Zodra je het plakt, heb je het gedeeld
- Begrip is belangrijk - Besteed denkwerk niet uit dat je zelf moet doen
- Het juiste hulpmiddel voor de klus - Soms is Google beter dan AI
- Houd de controle - AI versterkt je werk; het vervangt je oordeelsvermogen niet